हालै सम्पन्न भएको यो राहत अभियान त्यसैको एउटा सुन्दर उदाहरण बनेको छ। यो अभियानले फेरि एकपटक देखाएको छ कि जब धेरै मानिस र संस्था एउटै उद्देश्यमा जोडिन्छन्, तब असम्भव जस्तो लाग्ने काम पनि सम्भव हुन्छ।
राहत अभियान भनेको सामान बाँड्ने काम मात्र होइन
धेरै मानिस राहतलाई खाद्यान्न, कपडा वा आर्थिक सहयोगसँग जोडेर हेर्छन्। ती अवश्य आवश्यक हुन्छन्। तर पीडित परिवारका लागि त्योभन्दा ठूलो कुरा भरोसा हो। कसैले सोधिदिएको छ, कसैले सुनिदिएको छ, समाजले पछाडि छोडेको छैन भन्ने महसुस भयो भने मानिसमा फेरि उठ्ने आँट पलाउँछ।
त्यसैले राहत अभियानको सफलता नापिँदा कति सामग्री बाँडियो भन्ने मात्र होइन, कति मानिसले सम्मानपूर्वक सहयोग पाए र कतिले फेरि सुरुआत गर्ने आत्मबल पाए भन्ने पनि हेर्नुपर्छ।
सहकार्यले काम सजिलो बनाउँछ
एक्लो प्रयासको सीमा हुन्छ। एउटा संस्थासँग स्रोत होला, अर्कोसँग जनशक्ति, तेस्रोसँग स्थानीय जानकारी। यी सबै एकै ठाउँमा आएपछि मात्र सहयोग सही मानिससम्म, सही समयमा पुग्न सक्छ।
राहत अभियानमा समन्वय सबैभन्दा ठूलो चुनौती हुन्छ। कसलाई के चाहिएको छ, कहाँ पहिले पुग्नुपर्ने छ, कसले कुन जिम्मेवारी लिने भन्ने कुरा स्पष्ट नहुँदा सहयोग दोहोरिन सक्छ, र कतिपय खाँचोमा परेका मानिस छुट्न पनि सक्छन्। त्यसैले सरकारी निकाय, स्थानीय तह, सामाजिक संघ–संस्था र स्वयंसेवकबीच राम्रो तालमेल भएको अभियान बढी प्रभावकारी हुन्छ।
यो अभियानको सफलतामा पनि संस्थागत ऐक्यबद्धता र आपसी सहकार्यको ठूलो भूमिका रहेको छ। सबैले आफ्नो हिस्साको काम इमानदारीपूर्वक गर्दा नतिजा राम्रो आएको हो।
स्वयंसेवकहरूको मौन योगदान
हरेक सफल अभियानको पछाडि यस्ता धेरै मानिस हुन्छन्, जसको नाम मञ्चमा आउँदैन। कोही सामान प्याक गर्छन्, कोही सूची बनाउँछन्, कोही गाडीको व्यवस्था मिलाउँछन्, कोही प्रभावित परिवारसँग बसेर कुरा सुन्छन्। यी काम सानो लाग्न सक्छ, तर अभियानलाई चलायमान राख्ने यिनै हुन्।
स्वयंसेवकहरूले समय, श्रम र सद्भाव दिन्छन्, र बदलामा प्रायः केही माग्दैनन्। समाजमा अझै सेवाभाव जीवित छ भन्ने प्रमाण पनि यिनै मानिसहरूले दिन्छन्।
सहयोगले पीडितलाई के दिन्छ?
राहत पाउने परिवारका लागि सहयोगको मूल्य त्यसको आकारले मात्र निर्धारण हुँदैन। समयमा पुगेको एक पोको खाद्यान्न, कसैले देखाएको आत्मीयता वा कठिन घडीमा सुनिएको एक वाक्यले पनि ठूलो फरक पार्न सक्छ।
यस्ता क्षणमा सहयोगले तीन वटा कुरा दिन्छ:
- आशा: अझै सबै सकिएको छैन भन्ने विश्वास।
- भरोसा: समाज र संस्था आफूसँग छन् भन्ने अनुभूति।
- नयाँ ऊर्जा: जीवनलाई फेरि व्यवस्थित गर्ने साहस।
सहयोग लिने व्यक्तिको सम्मान सुरक्षित राख्नु पनि उत्तिकै जरुरी छ। सहयोग दया होइन, सहअस्तित्वको भावना हो। त्यसैले दिने र लिने दुवै पक्षले एकअर्काप्रति आदर राख्दा अभियान बढी अर्थपूर्ण बन्छ।
यो भावनालाई निरन्तरता कसरी दिने?
राहत अभियान सकिएपछि सहयोगको भावना पनि सकिन्छ भने त्यो अपूरो हुन्छ। संकटको समयमा देखिएको एकता सामान्य दिनमा पनि कायम राख्न सके समाज बढी बलियो हुन्छ। यसका लागि केही व्यावहारिक कदम हुन सक्छन्:
- स्थानीय स्तरमा स्वयंसेवक समूह र सम्पर्क सूची तयार राख्ने।
- विपद् तथा संकटका बेला काम गर्ने संस्था र निकायबीच नियमित संवाद कायम गर्ने।
- सहयोगको पारदर्शिता कायम राख्ने, ताकि दाताले विश्वास गर्न सकून्।
- प्रभावित परिवारको दीर्घकालीन पुनर्स्थापनामा पनि ध्यान दिने।
तयारी भएको समाजले संकटमा छिटो र व्यवस्थित ढंगले प्रतिक्रिया दिन सक्छ। त्यसैले आजको सफलताबाट उत्साहित हुँदै भोलिका लागि पनि सहकार्यको जग बलियो बनाउनु आवश्यक छ।
कृतज्ञता
यो अभियानलाई सफल बनाउन प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा सहयोग, समर्थन र समन्वय गर्नुहुने सम्पूर्ण महानुभाव, संघ–संस्था, स्वयंसेवक तथा शुभेच्छुकप्रति हृदयदेखि कृतज्ञता व्यक्त गर्दछु। तपाईंहरूको साथ, विश्वास र सहयोगले पीडितहरूमा आशा र नयाँ ऊर्जा भरिएको छ।
यही सद्भाव र सहकार्य आगामी दिनमा पनि निरन्तर रहोस् भन्ने अपेक्षा छ।
अन्त्यमा, हामी सबैले सम्झिराखौं: सह-अस्तित्व, सहकार्य र समाज सेवाभाव नै हाम्रो सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।
— कमल गिरी
पार्षद अध्यक्ष
(यो लेख www.girikamal.com.np का लागि तयार गरिएको हो।)